Uluslararası İlişkiler

İslam İşbirliği Teşkilatı’na Üye/Gözlemci Devletlerin Anayasa/Yüksek Mahkemeleri 1. Yargı Konferansı

İslam İşbirliği Teşkilatı’na (İİT) üye ve gözlemci devletlerin yüksek mahkemeleri arasında verimli ve yapıcı bir iletişim sağlanması için yargısal bir forum oluşturmayı amaçlayan İslam İşbirliği Teşkilatı’na Üye/Gözlemci Devletlerin Anayasa/Yüksek Mahkemeleri 1. Yargı Konferansı, Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi’nin ev sahipliğinde 14-15 Aralık 2018 tarihleri arasında İstanbul’da düzenlenmiştir.

Toplam 42 ülke ve kuruluştan temsilcinin katılımıyla gerçekleştirilen Konferansın konusu “Hukukun Üstünlüğü ve Temel Hakların Korunmasında Yüksek Yargının Rolü” olarak belirlenmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan Konferansın açılışında yaptığı konuşmada adalet kavramının ilk insandan bugüne kadar en çok tartışılan konular arasında olduğunu belirterek tarihin bizlere adalet çizgisinden sapan toplumların ve devletlerin yıkılışının kaçınılmaz olduğunu gösterdiğini ifade etmiştir. Yargı kurumlarının akıl ve muhakemeyi bir kenara bırakıp kendi ideolojik saplantılarının peşine düşmesinin adalet konusundaki en büyük tehlikelerden biri olduğunu belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan bunlarla mücadelenin hukuk devleti ilkesine titizlikle bağlı kılınarak hukuktan, adaletten, haktan ve vicdandan taviz vermeden yürütüldüğüne vurgu yapmıştır. Cumhurbaşkanı Erdoğan konferansın tüm bu meselelerin konuşulduğu, tartışıldığı ve çözüm yollarının ortaya konulduğu bir platforma dönüşmesi temennisiyle konuşmasını sonlandırmıştır.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi Başkanı Sayın Zühtü Arslan, Konferansın açılışının Dolmabahçe Sarayı’nın Muayede Salonu’nda yapıldığına dikkat çekerek Osmanlı Mebusan Meclisi’nin 20 Mart 1877 tarihinde bu salonda açıldığını belirtmiştir. Sayın Arslan, Sultan II. Abdülhamid’in Mebusan Meclisi’nin açılış konuşmasında devletlerin ve milletlerin gelişmesinde hükümet işlerinde adalete ve tebaanın her sınıfının hak ve menfaatlerine riayet olunmasının ve Sultan Fatih’in 1463 tarihli “Ahidname”si ile Osmanlı Devleti’nin din ve mezhep serbestiyeti hakkında gösterdiği müsaadelerin önemine yer verdiğini ifade etmiştir.

Sayın Arslan, biz ve öteki ayrımının sürekli yeniden üretilmesi, “öteki” olanın birlikte yaşanılacak değil yok edilecek bir varlık olarak görülmesinin bir bağnazlık olduğunu ve bunun özellikle Batı’da yabancı düşmanlığı, ırkçılık ve İslamofobi olarak ortaya çıktığını, hızla yayılan bu virüsün, farklılıkların bir arada yaşaması için gerekli ortamı her geçen gün daha fazla zehirlediğini belirtmiştir. Diğer yandan İslam ülkelerinin, adalet, hukukun üstünlüğü, demokrasi, temel hak ve özgürlükler gibi alanlarda iç açıcı bir durumda olduğunun söylenemeyeceğini belirten Sayın Arslan bu noktada özeleştiri yapmamız gerektiğini ifade etmiştir. Birleşmiş Milletler’den sonra en fazla üyeye sahip olan İslam İşbirliği Teşkilatı’na üye devletlerin anayasa mahkemeleri, anayasa konseyleri ve benzeri görev yapan yüksek mahkemeleri ilk kez bir konferansta bir araya geldiğini belirten Sayın Arslan, alanında ilk olan bu konferansın kalıcı bir platformun oluşturulmasına öncü olmasını temenni ederek yüksek mahkemeler arasında kurulacak bir yargı forumunun, ortak hukuki sorunların tartışılması, mahkemelerin işleyişine dair konuların ele alınması, fikir alışverişi ve tecrübelerin paylaşılması için çok önemli bir fırsat sağlayacağını vurgulamıştır.

Açılış programının ardından Anayasa Mahkemesi Başkanvekili Prof. Dr. Engin Yıldırım’ın başkanlığında “Anayasa Yargısı Pratiğinde İnsan Hakları ve Hukukun Üstünlüğü”, Anayasa Mahkemesi Üyesi Hasan Tahsin Gökcan’ın başkanlığında “Yüksek Yargıda İnsan Hakları ve Hukukun Üstünlüğünün Korunması” oturumları gerçekleştirilmiştir. Konferans, ikinci günde Anayasa Mahkemesi Üyesi Kadir Özkaya’nın başkanlığında “Küresel ve Yerel Dinamiklerin İnsan Haklarını ve Hukukun Üstünlüğünü Korumadaki Etkisi” oturumuyla devam etmiştir.

Kapanış oturumunu Anayasa Mahkemesi Başkanı Sayın Zühtü Arslan’ın yönettiği Konferans ‘İstanbul Deklarasyonu’nun kabul edilmesiyle sona ermiştir.

Deklarasyonda İİT’ye Üye/Gözlemci Devletlerin Anayasa ve Yüksek Mahkemeleri temsilcilerinin; hukukun üstünlüğüne, insan haklarına ve evrensel hukuk ilkelerine bağlılığı vurgulanmıştır. Bunun yanında, İİT’ye üye ülkelerin anayasa ve yüksek mahkemeleri arasında bir yargısal forumun oluşturulması, bilgi ve tecrübe paylaşımında bulunulması ve daha fazla iş birliği sağlanmasının öneminin altı çizilerek;

  • İnsan hakları ve hukukun üstünlüğüyle ilgili ortak konuları tartışmak üzere tematik konferanslar düzenlenmesi,
  • Türkiye, Endonezya, Cezayir, Pakistan ve Gambiya anayasa ve yüksek mahkemelerinden oluşan bir çalışma grubu kurulması,
  • Bu çalışma gruplarının iş birliğinin geliştirilmesi için neler yapabileceğine ilişkin bir rapor hazırlaması ve ilgili kurumlara sunması,
  • Bir sonraki Konferansın 2020 yılında Endonezya Anayasa Mahkemesi himayesinde Endonezya’da gerçekleştirilmesi kararlaştırılmıştır.

İstanbul Deklarasyonunun İngilizce, Arapça ve Fransızca metinleri için tıklayınız.